Yapay Zekâ Çağında İnsan Kalabilmek

Müslüm Söyler

Dünya hızla robotlaşıyor. Yapay zekâ, algoritmalar, akıllı sistemler… Hepsi hayatımızı kolaylaştırmak iddiasıyla kapımızdan içeri girdi. Kâğıt üzerinde bakıldığında bu bir bilim zaferi gibi görünüyor. Peki ya gerçekte? İnsan, bu büyük hızlanmanın neresinde duruyor?

Biraz geriye gidelim. Teknoloji yoktu ama insan vardı. Komşuluk vardı, imece vardı, utanma duygusu vardı. Köy yerinde ağır bir iş mi çıkardı? Herkes el birliğiyle altından kalkardı. Yük hafifler, gönüller ağırlaşmazdı. Çünkü ahlak, yardımlaşmayı mecbur kılardı.

Bugün ise tablo bambaşka. Yardımlaşma yerini rekabete, kanaat yerini sınırsız tüketime bıraktı. İnsan, kendi aklından şüphe eder hâle geldi. Ne yiyeceğini, ne okuyacağını, hatta nasıl düşüneceğini bile yapay zekâya soruyor. Bazıları doktora gitmek yerine derdini bir algoritmaya anlatıp rahatlıyor. Teknoloji ilerliyor ama insan geriliyor.

Asıl sorun yapay zekâ değil. Sorun, insanın kendi aklını devre dışı bırakması. Bilim, insana yol göstermek içindi; insanın yerine geçmek için değil. Fakat bugün bilim, ahlaktan koparılarak mutlak otorite gibi sunuluyor. Eline mikrofonu alan, kendi alanı dışındaki her konuda hüküm veriyor. Bilim maskesiyle toplumu yönlendirmeye çalışanlar, farkında olmadan insanı düşünmekten alıkoyuyor.

Daha da ilginci şu: Görünmeyene inanmadığını söyleyenler, doğal afetler karşısında “doğa kanunları”na sığınıyor. Deprem oluyor, iklim değişiyor, düzen bozuluyor; bir anda görünmeyen yasalar konuşulmaya başlanıyor. Oysa bu yasalar, inananlar için yabancı değil. Kur’an’ın “sünnetullah” dediği şey tam da bu: Değişmeyen, şaşmayan ilahi düzen.

Bilim, bu düzeni inkâr etmek zorunda değil. Tam tersine, onu anlamakla yükümlü. İslam düşüncesinde akıl düşman değil, emanettir. Bilgi kutsal değil; bilginin nasıl ve ne için kullanıldığı önemlidir. Ahlaktan kopan bilgi, insanı yüceltmez; ezer.

Yapay zekâ da böyledir. İnsanın hizmetinde olduğu sürece kıymetlidir. İnsanın yerine geçtiği anda ise tehlikelidir. Çünkü insan yalnızca düşünen bir varlık değildir; vicdanı olan, merhameti olan, sorumluluk taşıyan bir varlıktır. Bunları hiçbir algoritma üretemez.

Bugün ihtiyacımız olan şey, teknolojiye savaş açmak değil. Aklı, ahlakı ve inancı yeniden aynı çizgide buluşturmaktır. Bilimi ilahlaştırmadan, inancı yok saymadan… İnsan, ürettiği makinenin gölgesinde kaybolmamalı.

Çünkü mesele yapay zekâ değil.

Mesele, insan kalabilmektir.